Görüntü Yönetmeni Erkan Umut

16mm’ye dönüş

Kliplerin sadece TV ekranlarında gösterildiğinden yola çıkarak, Türkiye’de klip sektörünü, 35mmden 16mmye döndüren başı çeken, Görüntü Yönetmeni Erkan Umut; “böylelikle eski 16mm kameralar modern modellerle yer değiştirmiş ve çeşitli 16mm ham film bulunur hale geldi” diyor.
Hollywood dahil bir çok film kentinde incelemeler yapan ve temaslarda bulunan Erkan Umut, 1992-1999 yılları arası “Barış Manço ile 7den 77ye” TV programının şef kameramanlığı için de 50 ülke görmüş ve şu anda İstanbul Üniversitesi’nde 2001 yılından beri Sinematografi dersleri veriyor.
Bu mesleğin duayeni Erkan Umut’a Görüntü Yönetmenliği’ni sorduk.

Bize biraz kendinizden bahsebilir misiniz?
Şu an serbest çalışan bir Görüntü Yönetmeni olmakla birlikte, İstanbul Üniversitesi’nde 2001 yılından beri Sinematografi dersleri vermekteyim. Ayrıca, İstanbul Üniversitesi İletişim Galerisi’nin sinema bölümü müze küratörlüğü görevi üstlendim.
Ortaokul yıllarından itibaren (yaklaşık 1979) kendimi amatör film gösterimi, çekimleri ve cihazlarına adadım. Sürekli arıza yapan, basit bir plastik sessiz film göstericisi, bana sinemanın temelini keşfetmemde yardımcı oldu. İlk amatör film kamerama da bu dönemlerde sahip oldum ve aile filmleriyle kurmaca filmler çekmeye başladım.
Lise yıllarında, ailemin mühendis veya doktor olmam konusunda ısrarlarına rağmen, film sektöründe çalışmayı kafama koydum.
1988de Mimar Sinan Üniversitesi, G.S.F., Fotograf A.S.D.’ından, Mimari Fotograf dalında uzmanlık alarak mezun oldum. Böylelikle Türkiye’nin ender hocalarından ders alma şansını yakaladım.
Kısa bir süre kamera asistanlığı ve ses operatörlüğü yaptıktan sonra, Görüntü Yönetmeni olarak birçok klip, reklam ve belgesel projelerinde çalıştım. Vatani görevim sırasında (1989-1990) kameraman olarak hizmet verdim ve birçok askeri eğitim filmleri çekerek TSK Takdir Belgesi aldım.
1992-1999 yılları arası “Barış Manço ile 7den 77ye” TV programının şef kameramanlığını üstlendim ve 50 ülkeden fazla yerde bulundum.

İlk klibimi 35mm filme çekmeme rağmen, kliplerin sadece TV ekranlarında gösterildiğinden yola çıkarak, Türkiye’de klip sektörünü, 35mmden 16mmye döndüren başı çeken Görüntü Yönetmeniyim, böylelikle eski 16mm kameralar modern modellerle yer değiştirmiş ve çeşitli 16mm ham film bulunur hale gelmiştir.
1995de bazı firmaların Türkiye mümessili olarak da kısa süre hizmet verdim.
Film tekniğiyle iştigal iki firmada Teknik Danışman ve Uluslararası İlişkiler Yöneticisi olarak çalıştım. Hollywood dahil bir çok film kentinde incelemeler yaptım ve temaslarda bulundum.
1979dan beri süregelen bir tutku ile dünyada sayılı teknik literature sahip kişilerden biriyim.
New York’da bulunan SMPTE – Sinema ve TV Mühendisleri Derneği aktif üyeliğinde bulundum. Yerli ve yabancı teknik dergilerde makalelerim yayınlanmaktadır ve bazılarını kendim tasarladığım evrensel web siteleri ve bloglar için bilgi kaynağıyım.
Özellikle sinema teknolojisi olmak üzere ender bulunan bilgilere yönelik Akademik araştırmalar yapmaktayım ve aynı zamanda cihaz ve materyal üreticileri, tarihçeleri, aygıtları ve malzemeleri hakkında derin bir bilgi birikimine sahibim.

Görüntü yönetmenliğini anlatabilir misiniz?
Görüntü Yönetmeni, film ve TV yapımlarında, mesleki hiyerarşide yönetmenden sonra ikinci sırada yer alan, kamera ve ışık ekibinin başı olmakla birlikte senaryo ile yönetmenin istekleri doğrultusunda görüntü ile ilgili sanatsal ve teknik kararları uygulayan ve katılımlarda bulunan baş sorumludur.

Çalışmalarınızdan da kısaca bahsebilir misiniz?
90lı yıllardan itibaren Analog ve yüksek çözünürlüklü Dijital klipler, reklam spotları, lansman filmleri, yerli ve yabancı kanallara belgeseller gibi projelerde görev aldım ve almaktayım.
2010da dünyaya lanse edilen ve görüntü yönetmenliğini üstlendiğim ERİK ZAMANI adlı kısa film, dünyada birçok önemli yarışmada ödül almış ve beğeni toplayarak gösterilmiştir.

Türkiye’de görüntü yönetmenliğini değerlendirirmisiniz?
Eski terimiyle Foto Direktörlüğü, ilkin ülkemizde sinema eğitiminin geç başlaması ile uzun yıllar usta çırak ilişkisi ile alaylı tabir edilen şekilde süre gelmiştir. Bu alanda artan okul sayısı ve yurtdışında okuyanlar ile artık günümüzde alaylıdan okulluya geçiş sağlanmıştır. Sistemin analogdan dijitale hızlı geçmesi sonucu ise uzun yıllar gerektiren ustalık süreci gitgide azalmaktadır ve insanlar artık çok genç yaşlarda tam tecrübe kazanmadan kolaylıkla kendileirini görüntü yönetmeni olarak ilan etmektedirler. İstisnai yapımlar haricinde, bütçelerin hızla düşmesi de bu olumsuz olayı maalesef tetiklemektedir. Hali hazırda tam olarak fotografi bilgisine haiz olmayan bir çok kameraman bile titrlerini görüntü yönetmeni olarak belirtmektedirler. Oysaki görüntü yönetmenliği, iyi bir eğitim ve tecrübe gerektirir. İyi derecede fotografik bilgilere sahip olmak, kompozisyon, ışık ve pozlama konularında bilgili ve tecrübeli olmanın yanısıra ressamların tablolarını iyi özümseme ile entellektüel bir alt yapıya sahip olmak da oldukça mühimdir. Bu konuda çok değerli meslekdaşlarım da tabii ki azınlık değildir. Fakat gidişat tüm dünyada olduğu gibi ustalığın eski önemini zamanla kaybedeceği gibi görünüyor. Umarım yanılıyorumdur bu konuda…

Bu alanda çalışmak isteyenlere neler önerirsiniz?
Öncelikle okuduklarını anlayacak düzeyde İngilizcelerini geliştirsinler.
Teorik fotograf ve sinema konusunda kendilerini öğretim kurumları vasıtasıyla veya otodidakt bir şekilde yetiştirmeye çalışsınlar.
Daha sonra setlerde, başta hangi branş olursa olsun, bir görev alma fırsatı için tekrar tekrar çabalasınlar. Bu meyanda kamera ve ışık ekibiyle samimiyet kurup o alana geçmek istediklerini belli etsinler. Bir tecrübe: Üstlerinde çalışanlardan teorik olarak daha bilgili olduklarını asla belli etmesinler! Bu dışlanmalarına sebep olabilir.
Bol bol film izlesinler ve onları aldıkları teori ile çözümlemeye çalışsınlar. Kamera arkası görüntülerini bulup izlemeye çalışsınlar, bu kafalarında en azından işlerin nasıl yürüdüğü hakkında fikir oluşturur.